Hoe de problematiek van het ambtenarenapparaat ontstond

De gemeenteraad gaat woensdag 16 juni of indien dit agendapunt niet behandeld wordt maandag 21 juni vergaderen over de vernieuwing van het ambtenarenapparaat. De organisatie zit in de problemen. Er zijn te weinig ambtenaren voor het werk dat gedaan moet worden. Hoe ontstond de problematiek en wat zijn daarvan de gevolgen?

Vrijthof, Maastricht

Regiegemeente
In september 2018 komt Bureau Berenschot met een rapport over de toekomst van de gemeente. Ze concluderen dat de gemeente te weinig ambtenaren heeft om alle taken uit te voeren. Dat terwijl het bureau ook constateert dat de gemeente meer ambtenaren heeft in vergelijking met andere gemeenten. De gemeente Meerssen staat ook achter op het gebied van digitalisering. Om de problemen op te lossen koos de gemeente voor externe inhuur. De kosten zouden oplopen tot € 727.118 euro. Dat bedrag is volgens Berenschot relatief lager dan andere gemeenten. Berenschot schrijft ook in zijn rapport dat driekwart van de ambtenaren vakinhoudelijk goed zijn en ook op de goede plek zitten. Berenschot adviseert de gemeente om een regiegemeente te gaan vormen met Maastricht. Bij zo’n constructie gaan de ambtenaren van Meerssen naar Maastricht. Meerssen blijft dan wel een zelfstandige gemeente.

Nieuwsuitzending over onderzoeksresultaten bureau Berenschot in 2018.

‘Onhoudbare situatie’
Twee maanden nadat bureau Berenschot hun conclusies presenteerde, luidt de ondernemingsraad (OR) van de gemeentelijke ambtenaren de noodklok. Tijdens een raadsadviesvergadering nam de voorzitter van de OR het woord. Hij sprak van “een onhoudbare situatie en een onmogelijke opdracht.” De voorzitter vreesde dat het ziekteverzuim verder zal oplopen. Op dat moment was dit ongeveer 10 procent.

Ziekteverzuim
Het is maart 2020 wanneer het College van Burgemeester en Wethouders de noodklok luidt. Het ziekteverzuim is net als in 2018, ongeveer 10 procent. Op dat moment zijn alle pijlen gericht op het plan regiegemeente die op 1 januari 2021 in zou moeten gaan. Maar er dienen zich nieuwe ontwikkelingen aan.

Derde noodklok
In juni 2020 luidt toenmalig wethouder Gulikers opnieuw de noodklok. Ditmaal omdat blijkt dat voor de gemeente Meerssen er in 2022 een tekort dreigt van meer dan een miljoen euro. De pijnpunten zitten vooral in het sociaal domein. Volgens Gulikers waren er twee mogelijkheden: een nog hogere OZB of herindelen. Een meerderheid in de gemeenteraad wilde geen herindeling en het college ging in beraad.

“In twijfel trekken van professionaliteit ambtelijke organisatie”
In september 2020 komt de discussie over een herindeling tot een hoogtepunt. De wethouders dreigden met opstappen als de raad niet zou kiezen voor een herindeling. De raad weigerde dat en de wethouders stapte op. Andreas Pohle van partij KIJK!!! zei tegen De Limburger: “De rijksbijdrage valt tonnen mee en we hoeven geen vier miljoen te reserveren voor de regiesamenwerking. Het beeld kantelt volledig, de financiën blijken niet zo dramatisch. Met een beetje creativiteit krijgen we de begroting sluitend.” Maar de ondernemingsraad was het daar niet mee eens. “Wij leveren die cijfers aan. Wie deze in twijfel trekt, trekt daarmee in feite de professionaliteit en integriteit van de ambtelijke organisatie in twijfel. Wij verzetten ons daar zeer tegen: alle cijfers worden opgesteld, gecheckt en gedubbelcheckt door een team van collega’s die in veel gevallen al tientallen jaren „de boekhouding” van de gemeente Meerssen verzorgen en die tot in de kleinste details op de hoogte zijn van alle relevante informatie en argumenten.” aldus de OR.

Einde perspectief
Vanwege de bestuurscrisis in Meerssen vond Maastricht het niet meer verantwoord om met Meerssen een regiesamenwerking aan te gaan. Daarmee kwam ook een einde aan het perspectief voor een oplossing van het ambtelijk problemen. Na het opstappen van de vorige wethouders en de val van de coalitie werd een nieuwe coalitie en een nieuw college gevormd. Zij presenteerden een sluitende meerjarenbegroting 2021-2024.

Inhuur
“Meerssen valt met 18.832 inwoners (stand per 1/1/2020) in de inwonersklasse van 10.000 tot 20.000 inwoners. In deze klasse bedraagt het aantal fte’s gemiddeld 10,5 per 1.000 inwoner.” Zo valt in de begroting te lezen. “Voor Meerssen zou dat 189 fte betekenen. Met 107,04 fte ligt de gemeente Meerssen nog steeds ruim onder het landelijk gemiddelde.” In de begroting staat ook dat er in 2020, 13 medewerkers zijn vertrokken en er 1 is bijgekomen. De meeste vacatures worden in november 2020 ingevuld met inhuur. Het gaat om 35 ingehuurde medewerkers. “Echter nu de regiegemeente geen optie meer is, zullen we in 2021 gaan werven om de vacatures structureel in te vullen.” Het ziekteverzuim bij de ambtelijke organisatie is de laatste jaren gedaald. Het ziektepercentage bij de gemeente is op 1 oktober 6,98 procent. Volgens de gemeente komt dat omdat er een afname is te zien van het aantal langdurig zieke medewerkers.

‘Risico lopen’
Op het gebied van digitalisering zijn er wel nog problemen aldus de begroting. Er zou in 2018 een speciale ‘Corporate Information Security Officer’ moeten worden aangesteld. Met andere woorden een beleidsmedewerker informatiebeveiliging. Maar in 2019 is besloten deze functie te schrappen vanwege bezuinigingen. Zo staat in de begroting: “Daarmee lopen we enig risico, omdat de capaciteit ontbreekt voor verbeteringen in de financiële control en informatiebeveiliging.” Op vragen van Meer Vandaag bevestigt de gemeente dat er nu nog steeds geen ambtenaar op het gebied van informatiebeveiliging is aangesteld. “Informatiebeveiliging is uiteraard wel geregeld en belegd bij de ambtenaren binnen het team ICT.”

Niet op orde
Eind 2020 heeft de Vereniging Nederlandse Gemeenten samen met andere organisaties een richtlijn opgesteld voor informatiebeveiliging voor de overheid. De gemeente bevestigt dat zij daar “in formele zin” niet volledig aan voldoen. “Dat wil niet zeggen dat de informatiebeveiliging hiermee wel of niet op orde is, dit is geen kwestie van ja-nee. Op een groot aantal onderdelen is de informatiebeveiliging prima op orde, maar er zijn altijd nog verbeteringen mogelijk. Dat is ook een kwestie van budget en capaciteit versus het risico”, schrijft de gemeente.

Nieuw leven inblazen
Het is maart 2021 wanneer het college met een plan komt om de ambtelijke organisatie nieuw leven in te blazen. De prioriteiten voor het college liggen bij “het trainen en opleiden van de medewerkers, zowel op inhoud als op werken in een steeds complexere omgeving en het onderzoeken van mogelijkheden naar meer balans tussen werk en vitaliteit. Dit laatste punt is extra van belang omdat onze organisatie de komende jaren steeds meer vergrijsd en we daarnaast een groot verloop kennen van medewerkers die onze organisatie verlaten.”

14,5 fte open
Eind mei houdt verantwoordelijk wethouder IJff een speciale vergadering over het plan. Vanaf 2022 gaat er – als de gemeenteraad ermee in stemt – 1,3 miljoen euro extra naar de ambtelijke organisatie. Vanaf 2024 gaat dat nog eens structureel 250.000 euro extra bovenop. In 2025 komt daar hetzelfde bedrag bij. Er staan op dat moment 14,5 fte aan vacatures open.

Wethouder IJff over de vernieuwing

Bekijk hier de hele uitzending van Uitgelicht >>

Gebrek aan financiële middelen
Begin juni verschijnt de kaderbrief van de gemeente. De kaderbrief is een schatting van de financiële vooruitzichten voor de komende jaren. Vanuit Den Haag kwam eerder het bericht dat er extra geld zal komen naar gemeenten. Indien dat er ook komt zijn bezuinigingen niet of nauwelijks nodig. Het college benadrukt dat de tekorten niet het gevolg zijn van de flinke investering in het ambtelijke apparaat. “De tekorten zijn veeleer het gevolg van het gebrek aan financiële middelen, die we van de rijksoverheid zouden moeten ontvangen om de taken uit te voeren in zijn opdracht.”

Woensdag 16 juni, of indien het agendapunt niet aan de orde kan komen door het groot aantal agendapunten die moeten worden behandeld maandag 21 juni, gaat de gemeenteraad een beslissing nemen over de vernieuwing van het ambtenarenapparaat.

Lees vorig bericht

Chaos

Lees volgend bericht

Via Belgica Wandel III-daagse