Hoe de watersnood in zes dagen het leven van de getroffene op z’n kop zette

Het is juli 2021 als Limburg zwaar wordt getroffen door overstromingen. Ook Meerssen, Rothem, Bunde en delen van Geulle liepen onder water. Een reconstructie.

Maandag 12 juli
Het regent veel in Limburg. Het KNMI heeft hiervoor code geel afgegeven. De Maas krijgt veel water uit België te verwerken. Zo’n 1260 kubieke meter water per seconde. Dit is een stuk hoger dan normaal. De combinatie van code geel en het verwachte hoogwater baart zorgen bij de Veiligheidsregio. Aan het einde van middag komt een speciaal team bijeen om te overleggen over de situatie. Besloten wordt om inwoners te waarschuwen. Ook stuurt het team een mail naar verschillende gemeenten, waaronder Meerssen. Ze waarschuwen voor wateroverlast en vragen om knelpunten aan te pakken.

Ondertussen blijft het regenen in Limburg, België en Duitsland. In Meerssen wordt al snel teruggedacht aan twee weken daarvoor. Toen stonden delen van de gemeente onder water nadat er in korte tijd extreem veel regen viel. Ten gevolge van deze bui brak een waterbuffer – een soort badkuip die regenwater opvangt – door. Vanwege de doorbraak stroomde een kolkende rivier door het centrum van Meerssen.

Nu er opnieuw gewaarschuwd wordt, voor regenval, zijn de inwoners alert. Vooral bij de woningen waar twee weken daarvoor overlast was. Wat die inwoners op dat moment niet weten, is dat de meesten van hun de dans deze keer ontspringen.

Dinsdag 13 juli
Door de vele regenval is de hoeveelheid water die de Maas moet afvoeren verder gestegen. De verwachting is dat die een afvoer van 1500 kubieke meter per seconde zal halen. Bij de Veiligheidsregio’s worden op dat moment verschillende scenario’s doorgenomen. Het is raak in Parkstad, door de regen is daar fikse wateroverlast. Het KNMI schaalt op naar code oranje. ’s Avonds schalen ook de hulpdiensten op en worden speciale crisisteams aangesteld.

Woensdag 14 juli
Deze dag gaat het snel. De Geul stijgt in korte tijd. De Veiligheidsregio gaat vanwege de hoge waterstand campings langs de rivier evacueren. Dat gebeurt eerst in Gulpen-Wittem. Er wordt door de hulpdiensten opgeschaald naar het hoogste crisisniveau.

 ‘s Middags wordt voor de veiligheidsregio duidelijk dat er een reële kans bestaat dat de Geul gaat overstromen. Kort daarna blijkt dat de piek van de waterstand in de rivier eerder komt dan werd gedacht, sterker nog, in Gulpen was die al bereikt. Op dat moment wordt aan inwoners langs de Geul geadviseerd om maatregelen te nemen. Het is 17:30 uur als het KNMI code rood afkondigt.

Foto: de Geul in de zomer van 2021

Bij camping het Geuldal is het alle hens aan dek. Ze krijgen te horen dat ze alle campinggasten naar huis moeten sturen. Ter plekke heerst een gemoedelijke sfeer. “We kwamen van huis uit met de zon en zitten hier in de regen”, vertelt een vertrekkende toerist. “We gaan nu een lekker hotelletje opzoeken en dan zien we het daarna wel.”

Die avond loopt het volledig uit de hand in Valkenburg, Meerssen is daarna aan de beurt.

Donderdag 15 juli
De grote hoeveelheden water stromen s’ nachts richting Meerssen. In Valkenburg verricht het water ongekende schade aan. Code rood wordt door het KNMI beëindigd. De Nationale Reddingsvloot is vanuit het hele land onderweg naar Limburg.

Het is 06:00 uur s’ ochtends als het water Bunde, Meerssen en Rothem bereikt. “Mijn zoon maakte me wakker: ‘Mama, er komt water binnen.’ Dan denk je dat je ergens een lekkage hebt, tot je met je voeten naast het bed in het water staat”, vertelt een inwoner van Tussen de Bruggen.

In de Proost de Beaufortstraat is de politie inwoners aan het waarschuwen. Ze krijgen de boodschap dat het water vanuit Valkenburg onderweg is naar hun huizen. Inwoners beginnen met het leeghalen van kamers. Een inwoner hoort vanuit de straat geschreeuw. “Ik zag een auto voor de deur staan. In de auto zat een vrouw die om hulp riep.” De bestuurster kreeg vanwege het stromende water de autodeur niet open. “Ik ben toen gaan helpen, uiteindelijk kregen we de autodeur wel open.”

In Meerssen loopt ondertussen het zwembad volledig onder water, het Geulwater omringt de grote blauwe glijbaan die er bovenuit steekt. Door het water wordt ook de rest van het zogenoemde ‘Eiland in de Geul’ afgesloten. Bij de sporthal worden tientallen zandzakken geleverd om daarmee een soort dijk om het gebouw te maken.

Zwembad Meerssen ondergelopen

Om 11:30 uur vindt in het gemeentehuis in Meerssen het eerste overleg met het lokale crisisteam plaats . Door heel Limburg worden burgers opgeroepen om thuis te blijven en vooral niet de weg op te gaan. Meerssen is door de vele wegafsluitingen bijna niet bereikbaar, grote vrachtwagens komen op plekken waar je ze van tevoren nooit zag.

Het waterpeil stabiliseert ondertussen en is langzaamaan aan het zakken. De scholen in Meerssen hebben hun deuren gesloten omdat leerlingen en leerkrachten de school niet kunnen bereiken.  

Rond 17:35 uur is er opnieuw crisisoverleg van de veiligheidsregio. Er gaan opnieuw evacuaties plaatsvinden, de waterstand van de Maas zal nog verder stijgen. Ook in de gemeente Meerssen.

Inwoners van een paar delen in Bunde moeten evacueren. Bij Bunde zal de Geul in de Maas uitmonden. Maar doordat de Maas zeer hoog staat kan de Geul het water niet kwijt en stroomt het water terug. Daarom moeten inwoners van delen in Bunde evacueren. Later die avond wordt het evacuatieadvies uitgebreid. In Brommelen, Westbroek en Oostbroek vinden evacuaties plaats. Om 23:47 uur wordt een NL-Alert gestuurd naar deze inwoners. Uit documenten van de Veiligheidsregio, die vanwege een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur, in handen zijn van Meer Vandaag, blijkt dat op dat moment rekening gehouden met een waterstand van 1 meter. Er wordt gecommuniceerd dat het water decimeters gaat stijgen.

Een hectische nacht breekt aan in Meerssen. Een grote stroom van vertrekkende inwoners uit Bunde en Geulle is op gang gekomen en het water stijgt verder. Brommelen en Westbroek lopen volledig onder. Militairen, de brandweer en vrijwilligers staan zij aan zij om de inwoners te helpen het gebied te verlaten.

Luister ook naar de podcast ‘Toen kwam het water’ over één jaar na de overstroming.

Vrijdag 16 juli
De inwoners van de geëvacueerde gebieden worden wakker. Via sociale media, vrienden of buurtgenoten krijgen ze te horen dat hun woning volledig onder water staat. “Ik kreeg een foto van de buurvrouw. Daarop zag ik dat het huis helemaal was overstroomd. Daar schrik je wel van”, vertelt Saskia Jansma uit Westbroek. Ook Ludo Haane uit Brommelen kreeg via andere inwoners te horen dat zijn huis volledig onder water stond. “Een maat van me uit de straat had een drone en hij stuurde ons een foto van het huis. En dan zie je dat alles onder water staat.”

De Veiligheidsregio geeft rond 11:00 uur het sein veilig. Daar komt snel verandering in. Een tiental minuten daarna volgt een ander bericht: nog niet iedereen mag naar huis vanwege de hoge waterstanden. Het is tegen 13:00 uur als de paniek volledig uitbreekt. Er zou een gat zitten in de dijk bij het Julianakanaal.

Inwoners Brommelen lopen door de straten die blank staan

Het lokale crisisteam in Meerssen en het regionale team van de veiligheidsregio geven vijftig minuten daarna een evacuatie-advies. De inwoners van Bunde, Brommelen en Geulle (beneden) moeten ontruimen. Ook gaat het luchtalarm af. Inwoners moeten verkassen naar de bovenverdieping van hun woning, maar 20 minuten daarna wordt dat advies gewijzigd. Er wordt een NL-Alert gestuurd waarin wordt opgeroepen om het gebied te verlaten. Naderhand blijkt uit de WOB-documenten dat er problemen zijn geweest bij het versturen van het NL-Alert door technische problemen bij een aantal providers, daardoor hebben niet alle inwoners deze NL-Alert ontvangen.

Een massale exodus uit deze gebieden komt op gang. Tientallen militairen, boten en hulpdiensten gaan het gebied weer in. In Bunde ontstaan grote files vanwege het massale vertrek. Ook gaan veewagens het gebied in om dieren op te halen.

“Je zag de paniek echt in ogen van de mensen”, zegt Inge Smeets een inwoner uit Geulle. “Het is een hele gekke gewaarwording. Al die mensen in rep en roer met hun dieren die ze meenemen. Het is vreselijk.”

Bij het gat in dijk zijn op dat moment hulpdiensten en militairen bezig om het gat de dichten. Na een paar uur het lukt het. Het gat is gedicht, maar het gevaar van een doorbraak is niet weg. De inwoners mogen nog niet terugkeren.

Rond 17:00 uur wordt in een overleg van de Veiligheidsregio bekend dat er geen dreigende dijkdoorbraak is, maar dat het water afkomstig is uit een ‘wel*. Een soort waterstroompje in de dijk. Rond 18:00 uur houden burgemeester Mirjam Clermonts en Rijkswaterstaat een persconferentie waarin ze het nieuws bekend maken. Ook wordt bekend dat de inwoners van de ontruimde gebieden niet mogen terugkeren. Rond 19:30 uur is Bunde vrijwel volledig geëvacueerd.

Een spannende avond en nacht breken aan. Het gebied dat op dat moment nog volledig onder water staat wordt bewaakt door politie-agenten. Bij het gat, of de wel, staan inspecteurs van Rijkswaterstaat. Ze houden een oogje in het zeil. De agenten in de geëvacueerde dorpen gaan langs de deuren om te kijken of er nog inwoners zijn die nog niet zijn vertrokken. Zij krijgen te horen dat het beter is om te vertrekken. De Kustwacht is op dat moment met een vliegtuig onderweg om de dijken van het Julianakanaal te controleren op zwakke plekken.

Zaterdag 17 juli
De inwoners van Bunde en Geulle mogen weer terugkeren naar huis. De dijk is veilig. Als de bewoners terugkeren zien ze opnieuw de ravage die het water heeft aangericht. In Geulle is het water nog niet weg, dat werd de dagen na de ramp weggepompt. “Bij mij op kantoor lag een vis op het bureau”, vertelt Inge Smeets. “De eerste momenten kan je eigenlijk alleen maar huilen. Alles wat je hebt ben je kwijt.” “Samen met mijn vader en mijn zoon zijn we door het water naar het huis gegaan”, zegt Saskia Jansma. “Binnen zie je dan alles door de kamer drijven.”

In de paar dagen dat de ramp zich voltrok zijn de levens van duizenden mensen compleet veranderd. De nasleep van de ramp vergt veel tijd. Het brengt veel emoties met zich mee. Maar is er ook onzekerheid: wat wordt vergoed? Gaat het nog een keer gebeuren? Aan verhuizen heeft geen enkele geïnterviewde gedacht. “We zijn gekomen voor de omgeving, die is er gelukkig nog steeds”, vertelt Saskia Jansma.

 *Later zou blijken dat het niet gaat om een gat of om een wel, maar om een vergeten watertunnel. Een week na de dijkdoorbraak blijkt dat op de plek een duiker ligt. De duiker was niet geregistreerd en was daarom ook niet bekend bij de veiligheidsdiensten.

Lees vorig bericht

IVN Meerssen bezoekt plantenkwekerij Marnis in Bunde

Lees volgend bericht

Buitenconcert harmonie St. Caecilia in de Piemelenhook